شیر مادر؛ سپری در برابر مرگ ناگهانی نوزادان و بیماریهای عفونی
شیر مادر بهعنوان کاملترین و اختصاصیترین تغذیه برای نوزاد، نقش بیبدیلی در حفظ سلامت جسمی و روانی کودک ایفا میکند. متخصصان کودکان بر این باورند که تغذیه با شیر مادر نهتنها خطر ابتلا به بیماریهای عفونی را کاهش میدهد، بلکه احتمال بروز سندروم مرگ ناگهانی نوزاد را نیز بهطور چشمگیری کم میکند.
ارزش غذایی شیر مادر؛ فراتر از جایگزینهای مصنوعی
عباس بسکابادی، فوق تخصص کودکان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به اهمیت شیر مادر در رشد و ایمنی نوزاد، اظهار داشت: ترکیب شیر مادر بهطور مداوم و حتی ساعتی با نیازهای بدن نوزاد تطبیق مییابد. این شیر سرشار از آنتیبادیها، پروتئینهای محافظتی و مواد مغذی است که از ابتلا به بیماریهای تنفسی، گوارشی و عفونتهای میکروبی جلوگیری میکند.
وی تأکید کرد که نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در برابر بیماریها مقاومتر هستند و در صورت ابتلا، علائم خفیفتری را تجربه میکنند. همچنین شیر مادر در رشد مغز، تکامل بینایی و افزایش ضریب هوشی کودک نقش مؤثری دارد.
آغوز؛ طلای مایع برای آغاز زندگی سالم
بسکابادی با تأکید بر اهمیت آغوز (شیر اولیه مادر)، آن را منبعی غنی از آنتیبادیها و پروتئینهای حیاتی دانست که در تقویت سیستم ایمنی نوزاد نقش کلیدی دارد. وی هشدار داد که برخی مادران با وجود کفایت شیر خود، به تغذیه ترکیبی با شیر خشک روی میآورند که نهتنها سودی ندارد، بلکه ممکن است موجب التهاب گوارشی در نوزاد شود.
اصول صحیح شیردهی و زمان آغاز غذای کمکی
این متخصص کودکان توصیه کرد که در هر وعده شیردهی، ابتدا یک پستان بهطور کامل تخلیه شود تا شیر انتهایی که حاوی چربی و پروتئین رشد است، به نوزاد برسد. سپس میتوان پستان دیگر را در نوبت بعدی استفاده کرد. غذای کمکی باید از چهارماهگی آغاز شود، اما تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی ادامه یابد.
نشانههای کفایت شیر مادر
افزایش وزن حدود یک کیلوگرم در ماه اول، ادرار کافی و مدفوع نرم و قهوهای از نشانههای کافی بودن شیر مادر هستند. کاهش وزن تا ۷ درصد در روزهای ابتدایی طبیعی است و نوزاد باید تا پایان هفته اول به وزن تولد بازگردد. بسکابادی هشدار داد که برخی مادران مکیدن نوزاد را با گرسنگی اشتباه میگیرند و بهجای درک درد شکمی (کولیک)، شیر خشک میدهند که ممکن است درد نوزاد را تشدید کند.
شیر مادر؛ سپری در برابر مرگ ناگهانی نوزادان و بیماریهای عفونی
تأثیر داروها و اعتیاد بر شیردهی
وی با اشاره به تأثیر داروها بر ترکیب شیر مادر گفت: بیشتر داروها از طریق شیر ترشح میشوند، اما تنها برخی از آنها نیاز به تعدیل دارند. در صورت بروز خوابآلودگی شدید در نوزاد پس از شیردهی، مادر باید شیر خود را دوشیده و در نوبت بعدی استفاده کند. همچنین مادران مصرفکننده مواد مخدر، بهویژه مواد صنعتی، نباید نوزاد خود را با شیر خود تغذیه کنند، زیرا این امر میتواند عوارض جدی مانند علائم ترک نوزادی را به همراه داشته باشد.
شیردهی در شرایط بیماری و اهدای شیر
بسکابادی خاطرنشان کرد که مادران مبتلا به آنفلوانزا یا کووید-۱۹ میتوانند با رعایت اصول بهداشتی مانند شستوشوی دست و استفاده از ماسک، به شیردهی ادامه دهند. اما در مورد مادران مبتلا به HIV، تغذیه با شیر مادر توصیه نمیشود و استفاده از شیر خشک جایگزین مناسبتری است.
وی همچنین از مادرانی که شیر مازاد دارند خواست تا آن را به بانکهای شیر اهدا کنند تا برای تغذیه نوزادان نارس یا چندقلو مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به اینکه شیر اهدایی مستقیماً از سینه مادر به نوزاد منتقل نمیشود، بحث محرمیت شرعی در این زمینه مطرح نیست.
توصیههایی درباره شیشه شیر و پستانک
این فوق تخصص کودکان استفاده از شیشه شیر در هفتههای ابتدایی تولد را توصیه نکرد و گفت: در صورت نیاز، آموزش استفاده از شیشه باید از هفته ششم آغاز شود تا نوزاد ابتدا به تغذیه از پستان مادر عادت کند. همچنین استفاده بیمورد از پستانک در هفتههای اول میتواند موجب اختلالات دندانی، فکی، افزایش عفونتهای تنفسی و مشکلات گوارشی شود.
در مجموع، شیر مادر نهتنها تغذیهای کامل برای نوزاد است، بلکه سپری محافظ در برابر بیماریها، مرگ ناگهانی و اختلالات رشدی محسوب میشود. آگاهی مادران از اصول صحیح شیردهی و پرهیز از جایگزینهای غیرضروری، نقش مهمی در سلامت جسمی و روانی کودک ایفا میکند.
# بیوگرافی دکتر هادی خرمنژاد
**دکتر هادی خرمنژاد**
مدیر مسئول و سردبیر | مجله سلامت و بهداشت
متخصص داخلی و فوق تخصص گوارش و کبد
---
### **خلاصه حرفهای**
دکتر هادی خرمنژاد پزشک متخصص، نویسنده علمی و مدیر رسانهای حوزه سلامت با بیش از ۱۵ سال سابقه حرفهای است. ایشان با تلفیق دانش پزشکی تخصصی و مهارتهای رسانهای، به یکی از چهرههای تأثیرگذار در حوزه آموزش سلامت عمومی ایران تبدیل شدهاند.
### **تحصیلات و تخصصهای پزشکی**
- دکترای پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی تهران
- تخصص داخلی از دانشگاه علوم پزشکی شیراز
- فلوشیپ گوارش و کبد از دانشگاه علوم پزشکی تهران
- دورههای تخصصی تغذیه بالینی و آموزش سلامت جامعه
### **گواهینامههای تخصصی**
- گواهی پزشکی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Medicine) - دانشگاه جانز هاپکینز
- گواهی آموزش سلامت دیجیتال - سازمان جهانی بهداشت (WHO)
- گواهی سواد رسانهای سلامت - انجمن آموزش سلامت ایران
### **سمتهای فعلی**
- مدیر مسئول و سردبیر مجله سلامت و بهداشت (از ۱۳۹۷)
- پزشک متخصص گوارش و کبد در مطب شخصی
- مشاور سلامت در شبکههای ملی تلویزیون و رادیو
- عضو هیئت علمی مدعو دانشگاه علوم پزشکی ایران
### **سوابق اجرایی و علمی**
- عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی (۱۳۹۰-۱۳۹۸)
- رئیس بخش گوارش بیمارستان دکتر علی شریعتی (۱۳۹۴-۱۳۹۸)
- مشاور ارشد سلامت در سازمان غذا و دارو (۱۳۹۶-۱۳۹۹)
- نویسنده ثابت بخش سلامت روزنامه شرق (۱۳۹۲-۱۳۹۶)
### **تألیفات و آثار منتشر شده**
۱. **"سلامت دیجیتال: راهنمای عملی برای جامعه"** - انتشارات تیمورزاده
۲. **"بیماریهای گوارشی: پیشگیری و درمان"** - انتشارات ارجمند
۳. **"سواد سلامت: از تئوری تا عمل"** - انتشارات علوم پزشکی
۴. ویراستار علمی **"اطلس بیماریهای کبدی ایران"**
### **مقالات و پژوهشهای علمی**
- ۳۵ مقاله پژوهشی در مجلات معتبر داخلی و بینالمللی
- ۱۸ مقاله مروری در حوزه آموزش سلامت
- ۲۵۰ مقاله عمومی در رسانههای ملی
- سخنران اصلی ۴۰ همایش ملی و بینالمللی
### **جوایز و افتخارات**
- مروج برتر سلامت دیجیتال - انجمن آموزش سلامت ایران (۱۴۰۰)
- پزشک نمونه آموزش سلامت - وزارت بهداشت (۱۳۹۹)
- نویسنده برتر مطبوعات سلامت - جشنواره ملی رسانههای سلامت (۱۳۹۸، ۱۴۰۱)
- پژوهشگر برتر حوزه گوارش - کنگره گوارش و کبد ایران (۱۳۹۷)
### **عضویت در نهادهای تخصصی**
- عضو انجمن متخصصین گوارش و کبد ایران
- عضو شورای سیاستگذاری آموزش سلامت وزارت بهداشت
- عضو هیئت مدیره انجمن روزنامهنگاران سلامت ایران
- مشاور انجمن حمایت از بیماران کبدی
### **تخصصهای کلیدی**
- آموزش سلامت عمومی و سواد سلامت
- روزنامهنگاری پزشکی و علمی
- مدیریت رسانههای تخصصی سلامت
- پژوهش در زمینه بیماریهای گوارشی
- مشاوره در توسعه محتوای سلامت دیجیتال
- تفسیر اخبار پزشکی برای عموم مردم
### **دورهها و کارگاههای آموزشی**
- مدرس دورههای آموزش سلامت برای پزشکان عمومی
- برگزارکننده کارگاههای سواد رسانهای سلامت برای خبرنگاران
- مربی دورههای نویسندگی علمی برای دانشجویان پزشکی
- سخنران مدعو در مدارس و مراکز آموزشی عمومی
### **روششناسی کار**
دکتر خرمنژاد در تولید محتوا بر چهار اصل تأکید دارد:
۱. **دقت علمی**: استناد به منابع معتبر و بهروز پزشکی
۲. **شفافیت**: بیان واضح محدودیتهای دانش پزشکی
۳. **عملی بودن**: ارائه راهکارهای قابل اجرا در زندگی روزمره
۴. **اخلاقمحوری**: رعایت حریم خصوصی بیماران و اصول اخلاق پزشکی
### **دستاوردهای مجله سلامت و بهداشت**
- ایجاد بزرگترین بانک اطلاعات سلامت به زبان فارسی
- دسترسی ماهانه ۵۰۰ هزار خواننده به مطالب معتبر سلامت
- راهاندازی خط مشاوره رایگان سلامت
- تولید ۲۰۰۰ مقاله تخصصی سلامت عمومی
- همکاری با ۱۰۰ متخصص حوزههای مختلف پزشکی
### **مأموریت حرفهای**
"مأموریت من تبدیل علم پیچیده پزشکی به دانستههای قابل فهم و کاربردی برای هر ایرانی است. معتقدم سواد سلامت حق اساسی هر شهروند و پایهای برای توسعه جامعه سالم است."
### **ارزیابی تخصصی **
- **تجربه**: ۱۵ سال طبابت بالینی + ۱۰ سال فعالیت رسانهای سلامت
- **تخصص**: مدارک عالی پزشکی + تخصص گوارش + گواهیهای آموزش سلامت
- **اعتبار**: جوایز معتبر ملی، عضویت در نهادهای تخصصی، تألیفات علمی
- **اعتماد**: شفافیت مدارک، پایبندی به اخلاق پزشکی، پاسخگویی عمومی
### **سیاستهای اخلاقی و حرفهای**
- عدم تبلیغ مستقیم یا غیرمستقیم محصولات سلامت
- افشای هرگونه تعارض منافع احتمالی
- بهروزرسانی منظم اطلاعات براساس جدیدترین یافتهها
- پاسخگویی به سؤالات و تصحیح اشتباهات در اسرع وقت
---
**آخرین بهروزرسانی**: دی 1404
**منبع**: آرشیو رسمی مجله سلامت و بهداشت
**تأییدیه**: نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران
**کد اخلاقی**: MED-ETH-2023-۰۵
*کلیه اطلاعات پزشکی ارائه شده توسط دکتر خرمنژاد مبتنی بر آخرین راهنمای بالینی و پروتکلهای علمی روز دنیا است.*
