رایج ترین گیاهان توهم زا به همراه خطرات
در سالهای اخیر، شایعهای خطرناک میان برخی افراد رواج پیدا کرده است که چون بعضی از مواد توهمزا منشأ گیاهی و «طبیعی» دارند، پس بیخطر یا کمخطر هستند. این باور کاملاً اشتباه و گمراهکننده است.
طبیعی بودن یک ماده بههیچوجه به معنای ایمن بودن آن نیست. بسیاری از گیاهان توهمزا حاوی ترکیبات شیمیایی بسیار قدرتمندی هستند که مستقیماً بر مغز، سیستم عصبی، قلب و روان انسان تأثیر میگذارند و میتوانند باعث مسمومیت شدید، اختلالات روانی پایدار، وابستگی و حتی مرگ شوند.
تفاوتی نمیکند که یک ماده در آزمایشگاه ساخته شده باشد یا در دل طبیعت رشد کرده باشد؛ اثر آن بر بدن انسان میتواند به همان اندازه یا حتی بیشتر خطرناک باشد.
گیاهان توهم زا از دیرباز انسان را مجذوب خود کردهاند و اغلب در فرهنگهای مختلف به دلیل خواص عرفانی و اهمیت معنوی خود مورد مورد توجه بودهاند. این گیاهان خطرات و مضرات بالقوه قابل توجهی از جمله اعتیاد به همراه دارد. ترک اعتیاد به مواد توهم زا نیز به دلیل وابستگی شدید روانی نیازمند نظارت پزشک متخصص است. در ادامه برخی از مهمترین انواع گیاهان توهم زا و تاثیرات آن بر مغز بررسی می شود.
انواع گیاهان توهمزا
این مواد طبیعی حاوی ترکیبات روانگردانی هستند که با تعامل با سیستمهای انتقالدهنده عصبی مغز، بهویژه گیرندههای سروتونین، ادراک، شناخت و احساسات را عمیقاً تغییر میدهند. در حالی که تحقیقات اخیر مزایای درمانی بالقوه را در محیطهای کنترلشده برای شرایطی مانند افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه برجسته کرده است، استفاده کنترلنشده از این گیاهان خطرات قابل توجهی برای سلامتی ایجاد میکند.
گیاهان توهمزا طیف گستردهای از گونهها را شامل میشوند که هر کدام خواص روانگردان منحصر به فرد خود را دارند. برخی از رایجترین گیاهان توهمزا عبارتند از:
1-قارچهای روانگردان:
این قارچهای حاوی سیلوسایبین به مواد اعتیادآور ماشروم شهرت یافتند که میتوانند توهمات واضح و حالات هوشیاری تغییر یافتهای را القا کنند.
از جمله برجستهترین گیاهان توهمزا، گیاهانی هستند که حاوی سیلوسایبین هستند، مانند گونههای خاصی از قارچها مانند سیلوسایب کوبنسیس که در محیطهای مرطوب و گرمسیری رشد میکنند و هزاران سال است که در مراسم بومی مورد استفاده قرار میگیرند.
این قارچها دارای کلاهکهایی هستند که از مخروطی تا زنگولهای شکل متغیر هستند و اغلب در هنگام کبودی رنگ مایل به آبی دارند و ترکیبات فعال آنها، سیلوسایبین و سیلوسین، سروتونین را تقلید میکنند تا به گیرندههای 5-HT2A در مغز متصل شوند. مصرف معمولاً شامل خوردن مستقیم قارچهای تازه یا خشک، دم کردن آنها در چای یا ترکیب آنها در غذا برای پوشاندن طعم تلخ آنها است که اثرات آن در عرض 20 تا 60 دقیقه آشکار میشود.
2-آیاهواسکا:
یک دمنوش سنتی ساخته شده از اجزای نوعی تاک است، که به دلیل تجربه روانگردان شدید و پتانسیل درمانی آن شناخته شده است.
روان گردان آیاهواسکا، دمنوشی که از نوعی تاک آمازونی ترکیب شده با برگ های گیاهان مشابه به دست میآید، حاوی دیمتیلتریپتامین (DMT) است که توسط مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs) از تاک تقویت میشود و امکان فعالیت دهانی را فراهم میکند. این معجون با جوشاندن گیاهان به مدت ساعتها تهیه میشود و در نتیجه مایعی غلیظ و خاکی حاصل میشود که در مراسم تشریفاتی مصرف میشود و شروع اثر آن ظرف 30 تا 60 دقیقه رخ میدهد.
3-کاکتوس پیوت:
یکی دیگر از گیاهان قابل توجه، کاکتوس پیوت است. این کاکتوس حاوی مسکالین است و در مراسم مذهبی بومیان آمریکا مورد استفاده قرار میگرفته و میتواند باعث تغییر در ادراک و تجربیات عاطفی شود.
این کاکتوس بومی بیابانهای مکزیک و جنوب غربی ایالات متحده است، که در سنتهای بومیان آمریکا به دلیل محتوای مسکالین، یک آلکالوئید که به طور مشابه گیرندههای سروتونین را تحریک میکند، مورد توجه است. پیوت به صورت دکمههای کوچک و بدون خار در بالای گیاه ظاهر میشود و با جویدن دکمههای خشک شده یا تهیه چای مصرف میشود، اگرچه این کار اغلب به دلیل ترکیبات تلخ آن باعث حالت تهوع اولیه میشود. اثرات آن پس از حدود یک تا دو ساعت ظاهر میشود و میتواند تا 12 ساعت ادامه یابد.
4-سالویا:
سالویا دیوینوروم، عضوی از خانواده نعناع که از اوآخاکا، مکزیک سرچشمه میگیرد، حاوی سالوینورین A، یک آگونیست قوی کاپا-اپیوئیدی است که با مسیرهای سروتونین ارتباطی ندارد. برگهای بزرگ و سبز آن به صورت تازه جویده میشوند یا به صورت عصارههای خشک دود داده میشوند که منجر به اثرات سریعی میشود که در عرض چند ثانیه پس از استنشاق ظاهر میشوند.
5-داتورا:
یکی از شناختهشدهترین گیاهان توهمزا، گیاه داتورا یا تاتوره است. این گیاه که اغلب به عنوان علف جیمسون شناخته میشود، میتواند منجر به هذیان و توهم شدید شود، اما بسیار سمی نیز هست.
داتورا حاوی آلکالوئیدهایی مانند آتروپین و اسکوپولامین میباشد. این مواد اثر مهاری شدیدی بر سیستم عصبی پاراسمپاتیک دارند و بههمین دلیل، توهمات بسیار واقعی و خطرناک ایجاد میکنند. مصرف داتورا معمولاً بهصورت خوراکی، دمکرده یا تدخینی انجام میشود و اغلب با هدف تجربه توهمات عمیق و خروج از واقعیت صورت میگیرد.
پس از مصرف، فرد ممکن است دچار توهمات دیداری و شنیداری شدید، گمگشتگی، ناتوانی در تشخیص واقعیت از خیال، افزایش ضربان قلب، خشکی شدید دهان، اتساع مردمکها و رفتارهای پرخطر شود. از نظر پزشکی، مصرف داتورا یکی از شایعترین علل مسمومیت گیاهی شدید است.
پس از مصرف گیاهان توهم زا، فرد دچار چه حالتی می شود؟
شرایط پس از مصرف این گیاهان توهمزا بسته به ماده متفاوت است، اما عموماً شامل تغییرات عمیقی در ادراک حسی، فرآیندهای فکری و حالات عاطفی است که اغلب به عنوان سفری توصیف میشود که میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد.
مصرفکنندگان قارچهای سیلوسایبین معمولاً توهمات بصری واضحی مانند الگوهای چرخشی یا رنگهای تشدید شده، در کنار حس اتساع زمان که در آن دقیقهها مانند ساعتها به نظر میرسند، و سرخوشی دروننگرانهای را گزارش میکنند که احساس ارتباط با جهان را تقویت میکند، اما اگر شرایط نامساعد باشد، این میتواند به اضطراب تبدیل شود.
پیوت باعث تحریفات بصری مشابهی میشود، از جمله حسآمیزی که در آن صداها به صورت رنگها ظاهر میشوند، همراه با بینشهای فلسفی یا مکاشفات معنوی، اما مدت زمان طولانی میتواند منجر به ناراحتی جسمی مانند خستگی شود.
تجربیات آیاهواسکا اغلب با اثرات مسهل، از جمله استفراغ که به عنوان پاکسازی عاطفی تعبیر میشود، آغاز میشود و به دنبال آن، رؤیاهای شدید از اشکال هندسی، موجودات افسانهای یا خاطرات شخصی، مواجههای درمانی با ترسهای ناخودآگاه را ایجاد میکند که ممکن است تا هشت ساعت ادامه یابد.
سالویا دیوینوروم به دلیل کیفیت تجزیهای خود برجسته است، جایی که کاربران احساس میکنند از بدن خود جدا شدهاند، گویی وارد واقعیتهای جایگزین شدهاند یا به اشیاء بیجان تبدیل شدهاند، با شدت کوتاهمدت – معمولاً 5 تا 20 دقیقه – که یک سردرگمی طولانی مدت را به جا میگذارد.
تجربیات پس از مصرف گیاهان توهمزا میتواند در بین افراد بسیار متفاوت باشد. در حالی که برخی ممکن است احساس سرخوشی، افزایش خلاقیت و بینش معنوی را گزارش کنند، برخی دیگر ممکن است با واکنشهای نامطلوب روبرو شوند.
این تجربیات میتوانند اثرات ماندگاری داشته باشند، که گاهی اوقات منجر به چیزی میشود که به عنوان “فلش بک” شناخته میشود، جایی که افراد مدتها پس از از بین رفتن اثرات، جنبههایی از سفر توهمزا را دوباره تجربه میکنند.
خطرات و آسیبهای ناشی از گیاهان توهمزا
با وجود این حالات وسوسه برانگیز، خطرات و آسیبهای ناشی از گیاهان توهمزا چندوجهی هستند و شامل واکنشهای حاد جسمی، پریشانی روانی و عوارض طولانیمدت سلامتی میشوند. از نظر جسمی، مصرف میتواند ضربان قلب، فشار خون و دمای بدن را افزایش دهد و منجر به تعریق بیش از حد، کمآبی یا در موارد شدید، فشار قلبی عروقی شود که خطر آریتمی یا گرمازدگی را به ویژه در افراد افزایش میدهد.
در حالی که برخی از مزایای درمانی گیاهان توهمزا دفاع میکنند، شناخت خطرات بالقوه بسیار مهم است:
– خطرات سلامت روان:
افرادی که سابقه مشکلات سلامت روان مانند اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی دارند، ممکن است علائم تشدید شده یا اختلالات نهفته را تجربه کنند. از نظر روانشناختی، سفرهای بد ممکن است باعث وحشت حاد، پارانویا یا تفکر توهمی شود و خطر آسیب به خود یا تصادفات را در هنگام اختلال در قضاوت افزایش دهد.
– خطرات سلامت جسمی:
برخی از گیاهان میتوانند سمی باشند و منجر به حالت تهوع، استفراغ و در موارد شدید، شرایط تهدیدکننده زندگی شوند.
افرادی که از قبل بیماریهای قلبی دارند. ناراحتی دستگاه گوارش شایع است، همانطور که در حالت تهوع ناشی از پیوت یا خواص استفراغآور آیاهواسکا دیده میشود، که در صورت عدم مدیریت میتواند عدم تعادل الکترولیتها را تشدید کند.
ناراحتی دستگاه گوارش نیز در مصرف گیاهان توهم زا شایع است، همانطور که در حالت تهوع ناشی از پیوت یا خواص استفراغآور آیاهواسکا دیده میشود، که در صورت عدم مدیریت میتواند عدم تعادل الکترولیتها را تشدید کند.
اختلال در قضاوت و تغییر ادراک میتواند منجر به موقعیتهای خطرناکی از جمله تصادفات، خودآزاری یا آسیب به دیگران شود.
– وابستگی و اعتیاد:
در حالی که بسیاری معتقدند که مواد توهمزا از نظر جسمی اعتیادآور نیستند، وابستگی روانی میتواند ایجاد شود. نیاز به فرار از واقعیت یا جستجوی تجربیات سرخوشی میتواند منجر به استفاده مکرر شود.
– آسیب های غیر مستقیم:
آسیبهای شدیدتر شامل تداخل با داروها میشود. به عنوان مثال، مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز آیاهواسکا میتوانند در صورت ترکیب با غذاهای غنی از تیرامین یا برخی داروهای ضد افسردگی باعث بحران فشار خون بالا شوند که به طور بالقوه منجر به سکته مغزی میشود.
آسیب مغزی و اثرات بلندمدت
تحقیقات نشان میدهد که مصرف برخی گیاهان توهمزا میتواند منجر به تغییراتی در ساختار و عملکرد مغز شود. مصرف مزمن ممکن است منجر به اختلالات شناختی، مشکلات حافظه و در برخی موارد، آسیب مغزی شود.
گیاهان توهمزا میتوانند با ایجاد اختلال در عملکرد و ساختار طبیعی مغز، آسیب عصبی حاد و مزمن ایجاد کنند. این مواد در سیگنالینگ انتقالدهندههای عصبی، به ویژه مسیرهای سروتونین، اختلال ایجاد میکنند و منجر به تحریک بیش از حد نورونها میشوند که ممکن است از طریق استرس اکسیداتیو یا سمیت تحریکی باعث ایجاد سمیت عصبی شوند.
در مورد سیلوسایبین یا مسکالین، بیشفعالی در قشر جلوی مغز و شبکه حالت پیشفرض میتواند اختلالات ادراکی مداوم را تسریع کند، که در آن افراد مدتها پس از مصرف، توهمات مداوم یا تحریفات بصری را تجربه میکنند، وضعیتی که به عنوان اختلال ادراک مداوم توهمزا (HPPD) شناخته میشود.
Dmt موجود در آیاهواسکا ممکن است سیستمهای سروتونین را تحت فشار قرار دهد و خطر سندرم سروتونین را با علائمی مانند گیجی و تشنج ایجاد کند، در حالی که آگونیسم مواد افیونی سالویا میتواند منجر به فراموشی تجزیهای یا اختلالات مسخ شخصیت شود. در درازمدت، این گیاهان با تغییرات ساختاری مانند کاهش ماده خاکستری در مناطق کلیدی مغز مرتبط هستند که به اختلالات خلقی یا تشدید بیماریهای روانی مانند اسکیزوفرنی در جمعیتهای آسیبپذیر کمک میکنند.
وابستگی روانی به گیاهان توهم زا و نیاز به مداخله پزشکی
برخلاف تصور عمومی، گیاهان توهمزا میتوانند باعث وابستگی روانی قوی شوند. فرد بهتدریج برای رهایی از استرس، اضطراب، افسردگی یا مشکلات زندگی، مصرف این مواد را تکرار میکند و بدون آنها احساس ناتوانی و پوچی دارد. این زمانی است که فرد حتما باید برای رهایی از وابستگی به پزشک مراجعه نماید.
ترک اعتیاد به مواد توهمزا فرایندی پیچیده و حساس است که باید حتماً تحت نظر پزشک متخصص انجام شود. این مواد مستقیماً بر سیستم عصبی مرکزی اثر میگذارند و قطع خودسرانه آنها میتواند منجر به بروز علائم شدید روانی، حملات اضطرابی، افسردگی عمیق و حتی خطر خودآزاری شود. در کلینیک های توانبخشی تخصصی مانند مرکز ترک اعتیاد طلوعی دوباره، ابتدا وضعیت جسمی و روانی فرد بهطور دقیق ارزیابی میشود، سپس فرایند سم زدایی ترک اعتیاد بهصورت ایمن و کنترلشده انجام میگیرد. در ادامه، رواندرمانیهای علمی به فرد کمک میکنند تا علتهای اصلی گرایش به مصرف شناسایی و درمان شوند و احتمال عود به حداقل برسد.
کلینیک تخصصی ترک اعتیاد طلوعی دوباره با بهرهگیری از جدیدترین روشهای درمانی، تجهیزات پیشرفته و تیمی متشکل از پزشکان متخصص و رواندرمانگران حرفهای، خدمات جامعی در زمینه ترک اعتیاد، مراقبتهای پس از ترک ارائه میدهد.
رویکرد این مرکز، درمان ریشهای اعتیاد و بازگرداندن فرد به یک زندگی سالم، پایدار و آگاهانه است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان درگیر مصرف گیاهان توهمزا هستید، طلوعی دوباره میتواند نقطه شروعی مطمئن برای بازگشت به سلامت جسم و آرامش روان باشد.
این مطلب در قالب رپورتاژ آگهی منتشر شده و مسئولیت صحت اطلاعات، خدمات معرفیشده و ادعاهای مطرحشده بهطور کامل بر عهده سفارشدهنده است و مجله سلامت و بهداشت دکتر هادی خرم نژاد هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.
About the Author
