«لاله کبود» اکران آنلاین میشود
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به تحقیقات متعدد علمی درباره تأثیرات مثبت روزهداری بر سلامت، تأکید کرد که روزهداری میتواند به کنترل وزن، کاهش التهاب، تنظیم فشارخون و بهبود قند و چربی خون کمک کند، اما این فواید زمانی حاصل میشود که اصول صحیح تغذیه در وعدههای افطار و سحر رعایت شود.
روزهداری و سلامت؛ چه کسانی میتوانند روزه بگیرند؟
احمد اسماعیلزاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با بیان اینکه تحقیقات متعدد تأثیرات مثبت روزهداری بر سلامت را تأیید کرده است، میگوید: «روزهداری اسلامی و روزهداری متناوب اثرات قابل توجهی روی کنترل وزن، کاهش کالری دریافتی، کاهش التهاب در بدن، کنترل فشارخون، قند و چربی خون دارند.»
با این حال، وی تأکید میکند که یک نسخه واحد برای همه بیماران قابل تجویز نیست و برخی گروهها باید پیش از اقدام به روزهداری حتماً با پزشک خود مشورت کنند. افرادی که بهتر است روزه نگیرند یا با احتیاط بیشتری روزهداری کنند عبارتند از:
- مبتلایان به زخم معده، مشکلات گوارشی یا اثنی عشر
- افراد دارای سنگ کلیه
- مبتلایان به دیابت که انسولین دریافت میکنند
- سالمندان دارای سوءتغذیه یا کمبود وزن شدید
- افرادی که تعداد داروهای مصرفی بالایی در طول روز دارند
- زنان باردار به ویژه در سه ماه آخر بارداری
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت هشدار میدهد: «تغییر خودسرانه یا قطع مصرف دارو در ایام روزهداری، سلامت بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن را به خطر میاندازد. بنابراین کسانی که میخواهند روزه بگیرند باید درباره امکان روزهداری و نحوه صحیح مصرف داروها با پزشک معالج خود مشورت کنند.»
اصول تغذیه صحیح در وعده افطار
دکتر اسماعیلزاده با تأکید بر اهمیت نحوه صحیح افطار کردن میگوید: «پس از حدود ۱۲ ساعت گرسنگی و روزهداری، بهتر است با یک لیوان آب ولرم، یعنی آبی که نه جوشیده و نه خیلی سرد است، به همراه یک یا دو عدد خرما افطار کنید. چون ۱۲ ساعت روزهداری بدن را دچار کمبود آب میکند و قند خون را کاهش میدهد، مصرف آب ولرم و خرما برای افطار کردن بهترین گزینه است.»
وی توصیه میکند روزهداران پس از نوشیدن آب و خوردن خرما، از مایعاتی که در فرهنگ غذایی ما جای دارند برای وعده افطار استفاده کنند؛ خوراکیهای مایعی مانند سوپ، آش، انواع عدسیها، حلیم و شلهزرد.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نسبت به مصرف زیاد مواد قندی در افطار هشدار میدهد: «بعضی از روزهداران زمان افطار خوراکیهای بسیار شیرین با حجم زیاد میخورند، مثلاً چای نبات را با ۵ یا ۶ عدد زولبیا و بامیه میل میکنند. مصرف زیاد قندهای ساده در ابتدای افطار باعث سردردهای شدید دو ساعت بعد میشود که نشاندهنده افت قند و فشار است. مصرف بیش از حد مواد قندی، ترشح انسولین را تحریک میکند و افت قند شدید یک تا دو ساعت بعد از افطار رخ میدهد.»
بهترین نوشیدنی در ماه رمضان آب است
دکتر اسماعیلزاده با اشاره به اینکه در ایام ماه مبارک رمضان مصرف دو گروه غذایی لبنیات و میوهجات بسیار کمرنگ میشود، تأکید میکند: «بهترین نوشیدنی برای تأمین آب بدن در ماه مبارک رمضان همان آب است. توصیه میشود از مصرف چای پررنگ، قهوه، نسکافه، دمنوشها، نوشیدنیهای شیرین شده و انواع شربتها در این ایام پرهیز شود. چون بعضی از این نوشیدنیها آب بدن را کاهش میدهند و روزهداری را سخت میکنند.»
وی درباره زمان مصرف شام میگوید: «کسانی که اضافه وزن دارند، بهتر است برای کنترل کالری دریافتی، وعده شام را بلافاصله بعد از افطار میل کنند تا معده خالی نشود. اما اگر کسی مشکل اضافه وزن ندارد، بهتر است بعد از وعده سبک افطار حدود دو ساعت استراحت کند و سپس شام بخورد. برای شام نیز غذاهای سبک مانند نان و پنیر، املت یا خوراکیهایی که زیاد سرخ نشده باشند، بهترین انتخاب هستند.»
اهمیت وعده سحری و مواد غذایی مناسب
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه حذف وعده سحری میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، میگوید: «مهمترین توصیه متخصصان تغذیه این است که به هیچ عنوان وعده سحری را حذف نکنید. حتی اگر افراد خودشان را قوی میپندارند و فکر میکنند میتوانند از پس ۱۲ تا ۱۳ ساعت گرسنگی برآیند، باز هم خالی بودن طولانی مدت معده میتواند برای دستگاه گوارش عوارض زیادی ایجاد کند.»
وی در توصیف یک وعده سحری مناسب میافزاید: «غذای مصرفی در وعده سحری همان خوراکیهایی است که در ایام عادی به عنوان ناهار میخوریم. وعده کامل نانی یا برنجی که در کنار آن سبزی، سالاد و ماست قرار دارد. برای اینکه تشنگی در طول روز تحریک نشود، مقدار مصرف پروتئین باید به اندازه نیاز بدن باشد. مثلاً از خوردن یک پرس کباب در وعده سحری پرهیز کنید. همچنین باید مصرف نمک را در وعده سحری به حداقل ممکن برسانیم.»
دکتر اسماعیلزاده درباره مصرف چای در سحر میگوید: «در فرهنگ غذایی ما ایرانیها چای بسیار مصرف میشود و بعضی افراد اگر چای نخورند دچار سردرد میشوند. بنابراین بعد از خوردن غذا میتوانند یک لیوان چای میل کنند، اما زیادهروی در مصرف چای احتمال تشنگی در طول روز را افزایش میدهد. بهتر است در کنار چای از تنقلات طبیعی مانند توت، انجیر، خرما، کشمش و مویز استفاده کنند و سراغ تنقلات شیرین مثل بامیه و زولبیا نروند، چون خوراکیهای شیرین قند خون را افزایش داده و احتمال تکرر ادرار و تشنگی را بیشتر میکنند.»
مصرف نمک در افطار توصیه نمیشود
برخی افراد بر اساس عادت یا باورهای سنتی، روزه خود را با خوردن کمی نمک باز میکنند. دکتر اسماعیلزاده در این باره میگوید: «شواهد علمی که ثابت کند باز کردن روزه با نمک برای سلامتی مفید است، وجود ندارد. به طور کلی افراد را ترغیب میکنیم مصرف نمک را به حداقل برسانند. بنابراین ما توصیه نمیکنیم که در وعده افطار نمک بخورند. اما اگر کسی براساس اعتقادات شخصی خود میخواهد روزهاش را با نمک باز کند، منظور چند دانه ریز نمک است، نه اینکه نصف قاشق نمک بخورند، چون خوردن نمک به تنهایی برای سلامتی خطرناک است.»
جمعبندی؛ فرصتی برای بهبود سلامت
ماه مبارک رمضان فرصت ارزشمندی برای بازنگری در عادات غذایی و بهبود سلامت جسم و روح است. رعایت اصول تغذیه صحیح در وعدههای افطار و سحر، نوشیدن آب کافی، پرهیز از مصرف زیاد مواد قندی و چرب، و مشورت با پزشک در صورت داشتن بیماریهای مزمن، میتواند روزهداری را به تجربهای مفید و سلامتیبخش تبدیل کند. به یاد داشته باشیم که هدف از روزهداری، پالایش جسم و جان است و تغذیه صحیح در این مسیر نقش کلیدی ایفا میکند.
مجله سلامت و بهداشت دکتر هادی خرم نژاد
About the Author
