کنترل قند خون در روزهداری نهتنها روزه را باطل نمیکند، بلکه ضروری است
یک متخصص پزشک خانواده و دیابت با تشریح شرایط روزهداری برای بیماران دیابتی، تأکید کرد که اندازهگیری مکرر قند خون در ماه رمضان نهتنها روزه را باطل نمیکند، بلکه یک الزام حیاتی برای حفظ سلامت این بیماران محسوب میشود.
به گزارش سلامتنیوز، مریم رجالی با اشاره به شیوع روزافزون دیابت در جامعه ایرانی اظهار داشت که سبک زندگی نادرست و عوامل متعدد دیگر، زمینهساز افزایش چشمگیر این بیماری در کشور شده است. وی هشدار داد که افزایش قند خون میتواند عوارض گستردهای از عروق مغز تا انتهای اندامها به دنبال داشته باشد.
دیابت؛ از تشخیص تا انواع مختلف
متخصص پزشک خانواده و دیابت در تعریف این بیماری خاطرنشان کرد: دیابت به معنای افزایش قند خون است، اما در سه نوع اصلی طبقهبندی میشود. در دیابت نوع یک، سیستم ایمنی با تولید آنتیبادی، سلولهای بتای لوزالمعده را تخریب کرده و بدن توانایی ترشح انسولین کافی را از دست میدهد. این بیماران اغلب در سنین پایین و با جثه لاغر تشخیص داده میشوند و از همان ابتدا نیازمند تزریق انسولین هستند.
رجالی دیابت نوع دو را شایعترین شکل این بیماری دانست که معمولاً در میانسالی بروز میکند. وی توضیح داد: در این نوع دیابت، بدن به انسولین مقاوم میشود؛ به این معنا که انسولین موجود کارایی لازم را ندارد. عواملی مانند چاقی، کمتحرکی، استرس مزمن، کمخوابی، سابقه خانوادگی، فشار خون بالا، مصرف دخانیات، سندروم تخمدان پلیکیستیک و سابقه دیابت بارداری از مهمترین عوامل خطر این نوع دیابت به شمار میروند.
شاخص توده بدنی و ارتباط آن با دیابت
این متخصص با اشاره به نقش وزن در ابتلا به دیابت، شاخص توده بدنی (BMI) را معیاری مهم ارزیابی کرد و گفت: این شاخص از تقسیم وزن (به کیلوگرم) بر مجذور قد (به متر) محاسبه میشود. محدوده طبیعی BMI بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ است، ۲۵ تا ۲۹.۹ اضافهوزن و ۳۰ به بالا چاقی محسوب میشود. هرچه وزن از حد طبیعی فراتر رود، مقاومت به انسولین تشدید شده و خطر ابتلا به دیابت نوع دو افزایش مییابد.
رجالی در ادامه به دیابت بارداری اشاره کرد و افزود: تغییرات هورمونی دوران بارداری میتواند مقاومت به انسولین را افزایش داده و منجر به دیابت حاملگی شود که نیازمند مراقبتهای ویژه است.
معیارهای تشخیصی و اهمیت مرحله پیشدیابت
متخصص پزشک خانواده و دیابت درباره شاخصهای تشخیص این بیماری توضیح داد: قند خون ناشتای کمتر از ۱۰۰ طبیعی محسوب میشود، بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیشدیابت و ۱۲۶ و بالاتر دیابت تشخیص داده میشود. همچنین شاخص HbA1c که میانگین قند خون سهماهه را نشان میدهد، اگر کمتر از ۵.۶ باشد طبیعی، بین ۵.۷ تا ۶.۴ پیشدیابت و ۶.۵ و بالاتر نشاندهنده دیابت است.
وی با تأکید بر اهمیت مرحله پیشدیابت اظهار کرد: این مرحله فرصتی طلایی برای مداخله و پیشگیری است. اگر افراد مبتلا به پیشدیابت تحت مراقبت قرار گیرند و شیوه زندگی خود را اصلاح کنند، ۵۰ درصد آنها به محدوده طبیعی بازمیگردند، ۲۵ درصد در همین مرحله باقی میمانند و تنها ۲۵ درصد به دیابت مبتلا میشوند. اما در صورت بیتوجهی، احتمال پیشرفت به دیابت در سالهای بعد بسیار بالا خواهد بود.
رجالی دیابت را بیماری چندسیستمی خواند و هشدار داد: افزایش قند خون میتواند عروق چشم، مغز، قلب، کلیه و اندامها را درگیر کند. به همین دلیل، درمان این بیماری نیازمند تیم سلامت شامل پزشک، پرستار دیابت، کارشناس تغذیه و روانشناس است و خودمدیریتی به معنای خوددرمانی نیست.
شرایط روزهداری برای بیماران دیابتی
این متخصص در بخش دیگری از سخنان خود به بررسی روزهداری بیماران دیابتی پرداخت و گفت: بیماران دیابتی به دو گروه مجاز و غیرمجاز برای روزهداری تقسیم میشوند. گروهی که به هیچ وجه نباید روزه بگیرند شامل افرادی است با شرایط زیر:
- مبتلایان به عوارض قلبی پیشرفته، سابقه سکته قلبی یا نارسایی شدید قلب
- بیماران در مراحل پیشرفته نارسایی کلیه (مرحله سه به بالا)
- افرادی با سابقه افت قند شدید یا کمای دیابتی در سه ماه اخیر
- مبتلایان به نوسانات کنترلنشده قند خون
- سالمندان شکننده و بیماران با فشار خون کنترلنشده
- زنان باردار مبتلا به دیابت
رجالی تأکید کرد: بیمارانی که با نظر پزشک مجاز به روزهداری هستند، باید دو تا سه ماه پیش از ماه رمضان به پزشک مراجعه کنند تا دوز و زمان مصرف داروها تنظیم شود. مراجعه یک یا دو هفته قبل از رمضان فرصت کافی برای تنظیم درمان را نخواهد داد.
کنترل قند خون در ماه رمضان؛ ضرورتی انکارناپذیر
متخصص پزشک خانواده و دیabetes با تأکید بر اهمیت پایش مستمر قند خون در ایام روزهداری خاطرنشان کرد: کنترل قند خون در روزهداری نهتنها روزه را باطل نمیکند، بلکه برای پیشگیری از عوارض خطرناک ضروری است. بیماران باید در ساعات مختلف روز شامل پیش از سحر، دو ساعت بعد از سحر، ظهر، عصر، قبل از افطار و دو ساعت بعد از افطار قند خون خود را اندازهگیری کنند.
وی در توضیح شرایط اضطراری افزود: اگر قند خون به زیر ۷۰ یا همراه با علائم به ۸۰ برسد، حتی دقایقی پیش از افطار، روزه باید بلافاصله شکسته شود. همچنین در صورت افزایش قند خون به بالای ۲۵۰ یا فشار خون بالای ۱۶، شکستن روزه ضروری است.
اقدامات فوری در مواجهه با افت قند خون
رجالی درباره نحوه برخورد با افت قند خون گفت: در صورت هوشیاری بیمار، مصرف نصف لیوان آب یا نوشیدنی حاوی چهار حبه قند، نوشابه غیررژیمی یا آبمیوه شیرین توصیه میشود و ۱۵ دقیقه بعد باید قند خون مجدداً کنترل شود. اما در صورت کاهش سطح هوشیاری، از خوراندن هرگونه مایعات خودداری شده و در صورت دسترسی، آمپول گلوکاگون تزریق و بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.
این متخصص در پایان تأکید کرد: بیماران دیابتی هرگز نباید بدون مشورت با پزشک معالج خود اقدام به روزهداری کنند، زیرا تصمیمگیری در این زمینه نیازمند بررسی دقیق شرایط بالینی و سابقه بیماری هر فرد است.
مجله سلامت و بهداشت دکتر هادی خرم نژاد
About the Author
